Topkapı Sarayında Görülmemiş Tarihi Keşif !

1635 yılında IV Murad tarafından kurulan Seferli teşkilatının koğuş binasının 18. Yüzyıl başlarında Sultan III Ahmed tarafından yaptırıldığı bilinmektedir. Bir süredir bu koğuş binasında devam kazı ve restorasyon  çalışmalarında Fatih Sultan Mehmet’in banyo olarak kullandığı hamam bulundu.

www.turkeytourism.com Türkiye Turizm Haber Rehberi

Enderun teşkilatının önemli bir birimi olan Seferliler, padişahın çamaşırlarını özellikle sarığını törenle yıkayan ve seferlere padişahla birlikte katılan bir koğuştur. Günümüzde sergi sarayı olarak kullanılan yapıda yapılan restorasyon çalışmalarında tarihi bir keşif gerçekleşti.

1460’larda saray yapılırken inşa edilen beş padişahın kullandığı hamamın temel kalıntıları ortaya çıkarıldı. Sıcak ve soğuk su hazneleri olduğu tahmin edilen bölümlerin temel kalıntıları bulundu.

1580 yılında harem içindeki hünkar hamamı yapılana kadar Fatih Sultan Mehmet, II. Beyazıt,  Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan Süleyman ve II. Selim’in kullandığı düşünülüyor.

Sıcak ve soğuk su kanallarının net bir biçimde görüldüğü tarihi hamamın kalıntıları korunup üzeri camla kaplanarak ziyaretçilere gösterilecek. Böylece daha önce birkaç yazılı kaynakta sözü edilen hamam ilk defa gün yüzüne çıkarılmış olacak.

Keşif ilk önce Eski Roma’ya Ait Sanıldı…

Saray’ın Seferli Koğuşu olarak bilinen bölümünde başlatılan restorasyon sırasında binanın statik yapısını sağlamlaştırmak için zemin kaldırılarak taşıyıcıların temellerine inildi. Dolgu toprak kaldırılmasıyla alttan farklı bir döneme ait kalıntılar geldi. Önce bunların eski Roma kalıntıları olduğu düşünüldüyse de kazı genişletilince yazılı kaynaklarda belirtilen Topkapı Sarayı’nın ilk hamamı olduğu anlaşıldı.

Burası 1972 yılındaki restorasyon sırasında Mimar İlban Öz’ün sözünü ettiği hamamın sıcak su sistemiydi. Bazı yabancı kaynaklar Fatih Sultan Mehmet dönemini Topkapı Sarayı’nı anlatırken, buradan  ‘‘Kurşun kaplı kubbesi, içi mermer döşeli, sıcak ve soğuk su çeşmeleri ve altın kurnaları bulunan hamam’’ olarak tasvir ediyordu. 1580’li yıllarda Mimar Sinan tarafından haremde yeni hünkâr hamamı yapılmış ve bu hamam da terk edilmiş.

Kalıntılar sıcak ve soğuk su kanallarını gösteriyor. Hamamın soğukluk kısmı Fatih Köşkü’nün altına doğru devam ediyor. Restorasyon tamamlandığından hamam kalıntılarının üzeri camla örtülerek gelen ziyaretçilerin görmesi sağlanacak.

İstanbul Kültür ve Turizm İl Müdürü Coşkun Yılmaz keşfi şöyle anlattı: ‘‘Burası Fatih Sultan Mehmet zamanında yapılan büyük hamam veya Enderun Hamamı olarak biliniyor. 16. yüzyıl başında kapatılmış, içoğlanlar için koğuş alanı yapılmış. Daha sonra Seferli Koğuşu’na çevrilmiş. Cumhuriyet döneminde onarım yapılırken hamam fark edilmiş ama üzeri kapatılmış. Bilimsel anlamda ilk defa bu restorasyon sırasında tüm unsurlarıyla ortaya çıkarıldı. Burada sıcaklık bölümünü görüyorsunuz yan tarafında da soğukluk kısmı var. Fatih döneminde kullanılmış bir hamam. İlk hamam olduğunu düşünüyoruz. Daha sonra hamam haremin içine taşınıyor. Seferli Koğuşu aslına uygun yapılırken hamam kalıntıları da korunacak.”

Topkapı Sarayı Müze Başkanı Prof. Mustafa Küçükaşçı ise ‘‘Daha önce birkaç kitapta yer alıyor ama ilk defa bu restorasyon sırasında kapsamlı olarak belgeleme imkanımız oldu. Görünür hale getirmek istiyoruz şimdi. Fatih’in izinin olması ayrıca önemli. Haremdeki hamamın, 1580’li yıllarda yapıldığı tahmin ediliyor. Valide hamamı ile hünkâr hamamı yan yana yapılıyor. Aynı külhandan besleniyor. Bu hamam yapılınca ilk hamam terk ediliyor. Seferli Koğuşu’ndaki hamama ‘2. Selim hamamı’ ismi de veriliyor.” diye konuştu.

Her zaman hazır tutulan hamam

 Osmanlılara 1505’de esir düşen ve Eski Saray’da içoğlanı olarak yaşamış olan Cenovalı Giovanni Antonio Menavino, kitabında hamamı şöyle tasvir ediyor; ‘‘Hamam tamamen yuvarlak ve tonozludur. Ortada iki adam boyunda ustaca yapılmış oluklarından serin suların aktığı beyaz mermerden bir havuz bulunur. Üzerinde birinden soğuk diğerinden sıcak su akan iki musluğun olduğu çok büyük olmayan bir de kurna vardır. Hamam her zaman hazır tutulur...’’